Motor · 2 dakikalık okuma · Güncelleme:
Otomobil motorları, yakıtı silindir içinde yakarak pistonu iter; pistonun ileri geri hareketi krank mili sayesinde dönme hareketine çevrilir ve tekerleklere aktarılır. Bu iş dört zamanda tamamlanır: emme, sıkıştırma, iş (yanma) ve egzoz.
Dört zaman: motorun bir çevrimi
Bugün yollardaki benzinli ve dizel otomobillerin neredeyse tamamı dört zamanlı motor kullanır. Her silindirde aynı dört adım sırayla ve çok hızlı biçimde tekrarlanır:
- Emme: Piston aşağı iner, emme supabı açılır, silindire hava (benzinlide hava-yakıt karışımı) dolar.
- Sıkıştırma: Supaplar kapanır, piston yukarı çıkarak karışımı sıkıştırır.
- İş (yanma): Benzinli motorda buji kıvılcım çakar; dizelde ise yakıt, sıkıştırılarak ısınmış havaya püskürtülünce kendiliğinden tutuşur. Genleşen gazlar pistonu aşağı iter. Gücün üretildiği tek zaman budur.
- Egzoz: Egzoz supabı açılır, piston yukarı çıkarak yanmış gazları dışarı atar.
Benzinli ve dizel motorun farkı
İki motor da dört zamanlıdır ama yakıtı tutuşturma şekli farklıdır. Benzinli motor karışımı bujiyle ateşler. Dizel motor ise havayı çok daha yüksek oranda sıkıştırır; sıkışan havanın sıcaklığı yakıtı kendiliğinden tutuşturur. Bu yüzden dizel motorlarda buji yoktur, soğuk havada ilk çalıştırmaya yardım eden kızdırma bujileri bulunur.
Dizel motorlar genelde düşük devirde daha yüksek tork üretir ve daha az yakıt tüketir; benzinli motorlar ise daha sessiz çalışır ve yüksek devirlere daha kolay çıkar.
Motorun temel parçaları
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Silindir bloğu | Silindirlerin bulunduğu ana gövde |
| Piston ve segmanlar | Yanma basıncını karşılar; segmanlar sızdırmazlık sağlar ve yağı kontrol eder |
| Biyel kolu | Pistonu krank miline bağlar |
| Krank mili | Pistonun doğrusal hareketini dönme hareketine çevirir |
| Silindir kapağı | Supapların, eksantrik milinin ve (benzinlide) bujilerin bulunduğu üst bölüm |
| Eksantrik mili ve supaplar | Havanın girişini ve egzozun çıkışını doğru zamanda açıp kapatır |
| Triger kayışı/zinciri | Krank ve eksantrik millerini birbirine senkron bağlar |
| Silindir kapak contası | Blok ile kapak arasında yağ, su ve yanma basıncının sızmasını engeller |
Motor sağlığını korumak için
- Motor yağını ve filtresini zamanında değiştirin; yağ motorun hem yağlayıcısı hem soğutucusudur.
- Motor soğukken yüksek devirde zorlamayın; yağın tüm parçalara ulaşması birkaç dakika sürer.
- Triger değişim kilometresini kaçırmayın.
- Hararet göstergesini ve yağ basıncı ışığını takip edin; ikisi de yanarsa motoru hemen durdurun.
Sık sorulan sorular
Motor neden tıkırtı yapar?
Düşük yağ seviyesi, aşınmış supap itecekleri, hatalı yakıt ya da motor içi aşınma tıkırtı yapabilir. Ses yeni başladıysa önce yağ seviyesini kontrol edin ve aracı bir ustaya gösterin.
Dizel motorda buji var mı?
Hayır. Dizel motorlarda yakıt sıkıştırma ısısıyla tutuşur. Soğuk çalıştırmaya yardım eden kızdırma bujileri vardır ama bunlar kıvılcım çakmaz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Bakım aralıkları ve teknik değerler araca göre değişir; kesin bilgi için aracınızın kullanım kılavuzuna bakın ya da bize danışın.